समर्पण आणि प्रेम-भक्ती

समर्पण – २७

समर्पण आणि प्रेम-भक्ती या काही परस्परविरोधी गोष्टी नाहीत – त्या एकमेकांसोबत जातात. हे खरे आहे की, प्रथमतः मनाद्वारे ज्ञानाच्या माध्यमातून समर्पण करणे शक्य असते परंतु त्यामध्ये मानसिक भक्ती अंतर्भूत असते आणि ज्या क्षणी समर्पण हृदयापर्यंत जाऊन पोहोचते, त्या क्षणापासून भक्ती ही भावना बनून आविष्कृत होते आणि भक्तिभावनेबरोबर प्रेम येतेच.

*

आत्म-समर्पण आत्मज्ञानाद्वारे घडण्याआधी, ते प्रथम प्रेम आणि भक्ती यांच्या माध्यमातून घडून येते. परंतु हे ही खरे आहे की, आत्मज्ञानामुळे संपूर्ण समर्पण हे अधिक शक्य होते.

*

पूर्ण प्रेम आणि भक्ती यांच्या द्वारा निःशेष समर्पण सर्वोत्तमरित्या घडून येऊ शकते. भक्तीचा प्रारंभ समर्पणाविना होऊ शकतो; मात्र स्वाभाविकपणे ती समर्पणाच्या दिशेनेच जाते; कारण तिची घडणच समर्पणासाठी झालेली असते.

*

भक्ती आणि समर्पण या गोष्टी उच्चतर आध्यात्मिक स्तरावर असू शकतात पण या गोष्टी अंतरात्मामध्ये जशा अपरिहार्य असतात तशा त्या उच्चतर आध्यात्मिक स्तरावर अपरिहार्य असत नाहीत. उच्चतर मनामध्ये व्यक्ती ‘ब्रह्मा’ बरोबरील एकत्वाबाबत इतकी सचेत असू शकते की तिच्या ठायी, भक्ती अथवा समर्पण असे वेगळे काही शिल्लकच उरलेले नसते.

– श्रीअरविंद
(CWSA 29:78), (CWSA 29:78), (SABCL 23 : 909),(CWSA 29:78)