चैत्य पुरुषाचा साक्षात्कार व त्याच्याबद्दलची जागृती येणे आणि तो अग्रभागी येणे या गोष्टी मुख्यतः व्यक्ती, ईश्वराबरोबरचे वैयक्तिक नाते किती प्रमाणात विकसित करते यावर अवलंबून असतात. भक्ती, प्रेम, विश्वास, आत्मदान आणि ईश्वरापासून विभक्त करणाऱ्या व स्वत:चेच म्हणणे खरे करू पाहणाऱ्या मानसिक, प्राणिक व शारीरिक अहंकाराच्या आग्रहांना व्यक्तीने दिलेला नकार या सगळ्या गोष्टींमधून तिचे ईश्वराबरोबरचे नाते […]
(आंतरात्मिक भक्तीचे स्वरूप प्राणिक व मानसिक भक्तीपेक्षा कसे भिन्न असते ते आपण पाहिले. आज त्याचा उत्तरार्ध…) चैत्य पुरुष (psychic being) जर पृष्ठभागावर आलेला असेल आणि मानसिक किंवा प्राणिक अस्तित्व त्याला मूर्ख बनविण्याचा प्रयत्न करत आहेत, असे जर त्याला आढळले तर त्याला खेद होतो. विशुद्धतेस धक्का बसल्यामुळे त्याला हा खेद झालेला असतो. जेव्हा मन स्वतःच्या […]
(श्रीअरविंद यांनी एका साधकाला लिहिलेल्या पत्रामधून…) चैत्य पुरुष (psychic being) जेव्हा जागृत होतो तेव्हा तुम्ही तुमच्या आत्म्याविषयी (Self) सचेत होता, तेव्हा तुम्हाला तुमच्या आत्म्याचे ज्ञान होते. आणि मग, मानसिक किंवा प्राणिक अस्तित्व म्हणजे आपण आहोत, असे समजण्याची चूक तुम्ही करत नाही. किंवा ती अस्तित्वं म्हणजेच आत्मा, असे समजण्याची चूक तुम्ही करत नाही. चैत्य पुरुषाविषयी जागृती […]
मनुष्याचे पृष्ठस्तरीय हृदय हे पशुहृदयाप्रमाणेच प्राणसुलभ भावनांचे, विकारांचे असते. पशुहृदयाहून मानवी हृदय अधिक विविधतेने विकसित झाले आहे, इतकेच. या हृदयाच्या भावनांवर स्वार्थी विकारांचे, आंधळ्या सहजप्रवृत्तींचे आणि दोषपूर्ण, विकृत, बरेचदा अधोगतीच्या क्षुद्र जीवनप्रेरणांचे वर्चस्व असते. हे हृदय प्राणशक्तीच्या पतित कामनांनी, वासनांनी, क्रोधविकारांनी, क्षुद्र लोभांनी, तीव्र हव्यासांनी, हीन दीन मागण्यांनी वेढलेले आणि अंकित झालेले असते. प्रत्येक छोट्यामोठ्या […]
पूर्णयोगासाठी व्यक्तीची तयारी असणे याचा मला अभिप्रेत असलेला अर्थ ‘पूर्णयोगाची क्षमता असणे’ असा नसून ‘पूर्णयोगाचे अनुसरण करावे अशी व्यक्तीला इच्छा असणे’ असा आहे. सर्व अडचणींना तोंड देत, त्यावर मात करण्याची आंतरिक इच्छा व्यक्तीकडे असेल, तर पूर्णयोगाच्या मार्गाचा अवलंब करता येईल; मग त्यासाठी किती काळ लागतो हे तितकेसे महत्त्वाचे नाही. * सामान्य जीवनाबद्दल फक्त अस्वस्थ […]
तुम्ही तुमचे जीवन इतर कोणत्याही गोष्टीसाठी नव्हे तर, ‘दिव्य-सत्या’चा शोध घेण्याची आणि त्या ‘सत्या’चे मूर्त स्वरूप बनण्याची अभीप्सा बाळगून ते पूर्णतया निष्ठापूर्वक अर्पित करावे, ही पूर्णयोगाची मागणी आहे. एकीकडे ईश्वर आणि दुसरीकडे ज्या गोष्टीचा त्या दिव्य सत्याच्या शोधनाशी काहीही संबंध नाही असे एखादे बाह्य कर्म व ध्येय अशा दोन भिन्न गोष्टींमध्ये तुमच्या जीवनाची विभागणी […]
जर इच्छावासनांना नकार दिला गेला व त्यांनी व्यक्तीच्या विचार, भावभावना, कृती यांच्यावर वर्चस्व गाजवणे बंद केले आणि पूर्ण प्रामाणिकपणे आत्मदान करण्याविषयीची एक स्थिर अभीप्सा व्यक्तीमध्ये उदित झाली तर, कालांतराने चैत्य पुरुष (psychic being) सहसा आपणहूनच खुला होतो. – श्रीअरविंद (CWSA 30 : 349)
शांती किंवा शक्ती शरीरात अवतरित होऊ लागल्यामुळे शरीर ग्रहण-सुलभ होते. तेव्हा काही जणांना शरीर डोलत असल्याचा किंवा शरीरात स्पंदने निर्माण झाल्याची जाणीव होते. शरीराला जेव्हा हे शांतीचे किंवा शक्तीचे अवतरण सवयीचे होऊन जाते तेव्हा त्याचे हे हलणे-डुलणे थांबते. ध्यानाच्या वेळी शांती पूर्णपणे अवतरित होते कारण त्या वेळी श्रीमाताजींप्रति केलेल्या एकाग्रतेमुळे उच्चतर चेतनेची शक्ती खाली […]
‘शांतीचे अवतरण’ हा बरेचदा साधनेमधील काही महत्त्वाच्या पहिल्या सकारात्मक अनुभवांपैकी एक अनुभव असतो. शांतीच्या या स्थितीमध्ये असताना, सामान्यतः जिला ‘बुद्धी’ असे म्हटले जाते ती बुद्धी शांत होते किंवा तिचे बरेचसे मनोव्यापार विराम पावतात, हे योग्यच असते. त्यावेळी व्यक्ती सतर्क नसेल तर, तिथे बऱ्याच वेळा एकतर प्राणिक मन (vital mind) शिरकाव करते; अन्यथा एक प्रकारे […]
(श्रीअरविंद लिखित पत्रामधून…) तुम्हाला शांती, विशुद्धतेची आणि स्थिरचित्ततेची जी जाणीव होत आहे ती जाणीव, कनिष्ठ चेतनेचा उच्चतर चेतनेशी घनिष्ठ संपर्क आल्यामुळे किंवा तिच्याशी एकत्व पावल्यामुळे निर्माण झाली आहे. सुरुवातीला ती जाणीव चिरस्थायी असू शकत नाही परंतु पुढील दोन गोष्टींमुळे ती चिरस्थायी होऊ शकते. • स्थिरचित्तता व शांती यांची वारंवारिता (frequency) आणि त्यांची टिकून राहण्याची क्षमता […]
