द्वंद्वात्मकता आणि संपूर्ण प्रामाणिकपणा – भाग ०३

(भाग ०३)

अप्रामाणिकपणाच्या ज्या मूढतापूर्ण गोष्टी असतात त्या प्रत्येकाला माहीत असतात आणि मला वाटते त्यावर अधिक चर्चा करण्याची गरज नाही. विचार एक करायचा आणि बोलायचे निराळेच, अमुक एक गोष्ट करत असल्याचा आव आणायचा आणि करायची दुसरीच गोष्ट किंवा एखादी इच्छा नसतानासुद्धा ती आहे, असे दाखवायचे; ही सगळी त्याचीच उदाहरणं आहेत. धादांत खोटे बोलण्याविषयी तर मी बोलतच नाहीये; पण अमुक एक विशिष्ट परिणाम साधावा म्हणून, हेतुपुरस्सर नाटकीपणा करायचा, किंवा अमुक एखाद्या अंतस्थ हेतुने गोडीगुलाबीने बोलायचे हा प्रकारसुद्धा तसाच आहे. असे सर्व प्रकार स्वाभाविकपणे, तुम्ही जसे नाही तसे तुम्हाला वागायला भाग पाडतात आणि अशा प्रकारची विसंगती ही इतकी नजरेत भरण्यासारखी असते की, ती कोणालाही सहज ओळखता येते.

परंतु, अन्य काही गोष्टी अधिक सूक्ष्म असल्यामुळे त्या ओळखायला कठीण असतात. उदाहरणार्थ, जोपर्यंत तुमच्यामध्ये सहानुभूती आणि नावड या गोष्टी असतात तोपर्यंत अगदी स्वाभाविकपणे, जे तुमच्या आवडीचे असते, ज्याविषयी तुम्हाला सहानुभूती वाटत असते त्याविषयीचा तुमचा दृष्टिकोन अनुकूल होतो आणि जी वस्तू किंवा व्यक्ती तुमची नावडती असते तिच्याविषयीचा तुमचा दृष्टिकोन प्रतिकूल होतो आणि तिथे देखील प्रामाणिकपणाचा अभाव असतो. अशा रितीने तुम्ही स्वत:ला फसवत असता पण तुम्ही अप्रामाणिक आहात हे तेव्हा तुमच्या लक्षातसुद्धा येत नाही. तेव्हा, त्या परिस्थितीत तुम्हाला जणू काही मानसिक अप्रामाणिकपणाची साथसंगत मिळालेली असते. (क्रमश:)

– श्रीमाताजी (CWM 08 : 398-399)