(मन आणि प्राण यांच्या गडबडगोंधळामुळे अंतरात्म्याचा आवाज आपल्याला कसा ऐकू येत नाही, यासंबंधी आपण कालच्या भागात जाणून घेतले. आज त्याचा पुढील भाग…)

तुमच्या अंतरात्म्याला काय ज्ञात आहे हे जर तुम्हाला जाणून घ्यायचे असेल तर तुम्हाला आंतरिक प्रयत्न करावे लागतात; तुम्हाला अतिशय दक्ष, सावधचित्त राहावे लागते. आणि खरोखरच, जर तुम्ही असे सावधचित्त राहिलात तर, मन व प्राणाच्या या बाह्य गलक्याच्या पाठीमागे असणारे असे जे काही आहे ते तुम्ही जाणू शकता. अतिशय सूक्ष्म, अतिशय शांत, अतिशय शांतिपूर्ण असा त्याचा आवाज तुम्ही ओळखू शकता. त्याला सारे ज्ञात असते आणि जे काही त्याला ज्ञात असते ते तो तुम्हाला सांगतो. पण इतरांचा (मन व प्राणाचा) जोर अत्यंत अरेरावीचा असतो आणि अंतरात्म्याचा आवाज मात्र खूप शांत, सौम्य असतो. पण जो अधिक बडबड करतो त्याचेच म्हणणे तुम्ही ऐकता आणि त्याच्या नादी लागल्याने तुमची दिशाभूल होते. आणि बरेचदा असे होते की, अंतरात्म्याचा आवाजच बरोबर होता हे, वेळ निघून गेल्यावर तुमच्या लक्षात येते. अंतरात्मा त्याचे म्हणणे तुमच्यावर लादत नाही किंवा त्याचे म्हणणे तुम्ही ऐकलेच पाहिजे अशी सक्तीही तो करत नाही, कारण तो आक्रमक नसतो.

जेव्हा तुमची मनस्थिती द्विधा होते, या किंवा त्या परिस्थितीत काय करावे असा विचार जेव्हा तुम्ही करत असता, तेव्हा मानसिक व प्राणिक असे दोन्ही अग्रक्रम (preference) व इच्छा पुढे येतात आणि ते स्वतःचे घोडे पुढे दामटतात, आग्रह धरतात, हट्ट करतात आणि स्वतःचे म्हणणे तुमच्यावर लादतात; आणि आपलेच म्हणणे कसे योग्य आहे हे जगातल्या उत्तमोत्तम कारणांच्या साहाय्याने तुम्हाला पटवून देतात. तुम्ही जर दक्ष नसाल, तुम्ही कठोर शिस्तीचे पालन करत नसाल, आत्मनियंत्रणाची सवय तुम्हाला नसेल तर सरतेशेवटी त्या इच्छाच कशा बरोबर आहेत, हे मन व प्राण तुम्हाला पटवून देतात. मी मगाशी म्हटले त्याप्रमाणे, त्या इच्छावासनांचा गलका एवढा मोठा असतो की, “अरे, असे करू नकोस,” असे सूचित करणारा, आत्म्याचा अगदी शांत, छोटासा आवाज तुमच्या कानीसुद्धा पडत नाही. “अरे, असे करू नकोस,” हे सांगणारा हा आवाज खरंतर अनेकदा येत असतो, पण त्याच्यामध्ये काही अर्थ नाही असे समजून, तुम्ही त्याच्याकडे दुर्लक्ष करता आणि तुम्ही तुमच्या आवेगात्मक नियतीचे अनुसरण करता. (क्रमश:)

– श्रीमाताजी (CWM 10 : 24-25)

(सौजन्य : @AbhipsaMarathiMasik – अभीप्सा मराठी मासिक)

आपल्या auromarathi.org या वेबसाईटला आणि AuroMarathi या युट्यूब चॅनलला जरूर भेट द्या आणि सबस्क्राईब करा.

‘पूर्णयोगा’ची योगसूत्रे – ११

ईश्वरी इच्छा आपल्याकडून केव्हा कार्य करवून घेत आहे, हे आपल्याला कसे कळेल, असा प्रश्न तुम्ही विचाराल. ईश्वरी इच्छा ओळखणे अवघड नसते. ती निर्विवाद असते. तुम्ही योगमार्गावर फारसे प्रगत झालेला नसलात तरीही ती तुम्हाला ओळखता येते. तुम्हाला केवळ त्या इच्छेचा आवाज ऐकता आला पाहिजे, एक सूक्ष्मसा आवाज, जो इथे हृदयामध्ये असतो. एकदा का तुम्हाला हा आवाज ऐकण्याची सवय लागली की, ईश्वरी इच्छेच्या विरोधी असे जे काही तुम्ही कराल, तेव्हा तुम्हाला लगेचच अस्वस्थ वाटू लागेल. तुम्ही जर अयोग्य मार्गावरून तसेच चालत राहिलात तर मग तुम्ही खूपच अस्वस्थ होता. तुमच्या अस्वस्थतेसाठी तुम्ही काही भौतिक कारणे देऊ पाहाल आणि त्या मार्गावर तसेच चालत राहाल तर, मग ही अंत:संवेदन-क्षमता तुम्ही हळूहळू गमावून बसता आणि अंतिमतः तुम्ही सर्व प्रकारच्या चुकीच्या गोष्टी करत राहता आणि तरीही तुम्हाला अस्वस्थता जाणवत नाही. परंतु तुम्हाला किंचितशी जरी अस्वस्थता जाणवली आणि तुम्ही थांबलात व तुमच्या अंतरात्म्याला विचारलेत की, ”याचे कारण काय असेल?” तर तेव्हा तुम्हाला खरेखुरे उत्तर मिळेल आणि मग सर्व गोष्टी अगदी स्वच्छपणे कळून येतील. जेव्हा तुम्हाला काहीसे नैराश्य किंवा थोडीशीही अस्वस्थता जाणवते तेव्हा तुम्ही त्याला भौतिक समर्थन देण्याचा प्रयत्न करू नका. जेव्हा तुम्ही थांबता आणि त्या अस्वस्थतेचे कारण शोधू लागता तेव्हा तुम्ही अगदी सरळ आणि प्रामाणिक असले पाहिजे. सुरुवातीला तुमचे मन एक अगदी समर्थनीय आणि चांगलेसे स्पष्टीकरण रचेल. ते स्वीकारू नका, तर त्याच्या पलीकडे जाऊन पाहण्याचा प्रयत्न करा आणि विचारा, हे जे काही चालले आहे त्यापाठीमागे नेमके काय आहे? मी हे का करत आहे ? शेवटी, मनाच्या एका कोपऱ्यात, एक छोटासा तरंग दडून बसलेला आहे असे तुम्हाला आढळेल – तुमच्या दृष्टिकोनामध्ये असलेले एखादे छोटेसे चुकीचे वळण किंवा तिढा, जो साऱ्या अडचणींचे किंवा अस्वस्थतेचे कारण असतो.

…एखादी गोष्ट ईश्वराकडून आलेली आहे हे तुम्हाला सहजपणे कळू शकते. तुम्हाला मोकळे वाटते, तुम्ही स्वस्थ असता, तुम्ही शांत असता. पण जेव्हा काहीतरी स्वत:हून तुमच्या समोर येते आणि तुम्ही त्यावर झडप घालता आणि ओरडता, “हां, शेवटी मला जे हवे होते ते मला मिळालेच,” तेव्हा तुम्ही नक्की ओळखले पाहिजे की, हे ईश्वराकडून आलेले नाही. समत्व-वृत्ती ही ईश्वराशी एकत्व आणि सायुज्यता साधण्याची एक अत्यावश्यक अट आहे.

– श्रीमाताजी
(CWM 03 : 08-10)