सर्व भावभावनांच्या पलीकडे आपल्या अस्तित्वाच्या निःशब्द आणि अक्षोभ गहनतेमध्ये एक प्रकाश सातत्याने उजळलेला असतो, तो आंतरात्मिक चेतनेचा (psychic consciousness) प्रकाश असतो. त्या प्रकाशाचा शोध घ्या, त्यावर लक्ष एकाग्र करा, तो तुमच्या अंतरंगातच असतो.

तुमच्या संकल्प दृढ असेल तर तो प्रकाश तुम्हाला निश्चितपणे गवसेल. ज्या क्षणी तुम्ही त्यामध्ये प्रवेश कराल, त्याच क्षणी तुमच्यामध्ये अमर्त्यतेची जाणीव जागृत होईल. तुम्ही कायमच जीवित होतात, तुम्ही कायम जीवित असणार आहात, हे तुम्हाला जाणवेल. तेव्हा मग तुम्ही शरीरापासून पूर्णपणे स्वतंत्र व्हाल. आत्ता तुम्ही ज्या शरीरामधून आविष्कृत झाला आहात ते शरीर म्हणजे, अनेकानेक क्षणभंगुर आकारांपैकी केवळ एक आकार आहे; आणि तुमचे जागृत अस्तित्व हे आता शरीरावर अवलंबून नाही; हे तुम्हाला जाणवू लागते. आता मृत्यू हा शेवट असत नाही तर, ते केवळ एक संक्रमण असते. मग सगळी भीती क्षणार्धात नाहीशी होते आणि तुम्ही जीवनामध्ये एखाद्या मुक्त मनुष्याप्रमाणे शांतपणे खात्रीपूर्वक मार्गक्रमण करू लागता.

– श्रीमाताजी (CWM 12 : 83-84)

एक अशा प्रकारचा ऊर्जास्रोत असतो की, ज्याचा एकदा शोध लागला की मग बाह्य परिस्थिती किंवा जीवनाची भौतिक परिस्थिती कशीही असली तरी तो स्रोत कधीच संपुष्टात येत नाही. ही ऊर्जा आध्यात्मिक ऊर्जा असते आणि ती अचेतनेच्या गर्तेमधून, निम्न स्तरातून नव्हे तर, वरून म्हणजे मनुष्यमात्रांचे व या विश्वाचे परमोच्च उगमस्थान असलेल्या ठिकाणाहून, म्हणजे अतिचेतनाच्या सर्व-शक्तिमान आणि शाश्वत वैभवाकडून प्राप्त होते.

ती आपल्या अवतीभोवती सर्वत्र असते, ती प्रत्येक वस्तुमध्ये झिरपत असते. तिच्या संपर्कात येण्यासाठी व ती ग्रहण करण्यासाठी तिच्याविषयी अगदी प्रामाणिकपणे आस बाळगणे आणि श्रद्धेने व विश्वासाने तिच्याप्रत
खुले होणे, तसेच स्वतःची चेतना विशाल करणे आणि या वैश्विक चेतनेशी तादात्म्य पावणे, एवढेच पुरेसे असते.

सुरुवातीला, ही गोष्ट अगदी अशक्यप्राय नाही, पण अतिशय अवघड वाटू शकते. परंतु बारकाईने या घटनेचा विचार केला तर व्यक्तीला असे आढळते की, ही गोष्ट वाटते तेवढी अप्राप्य नाही किंवा सामान्य रितीने विकसित झालेल्या मानवी चेतनेपासून ती फार दूरदेखील नाही.

…कधीकधी हा मार्ग काहीसा दीर्घ व संथ असतो परंतु व्यक्तीने जे कष्ट घेतलेले असतात त्या कष्टांचे सरतेशेवटी सार्थक होते. ज्योतिर्मय विशुद्धतेमध्ये सर्व-शक्तिमान असणाऱ्या, ऊर्जेच्या या अमर्याद स्रोताकडून, सर्व परिस्थितीमध्ये, स्वतःच्या इच्छेनुसार ऊर्जा संपादन करण्याच्या या शक्तीच्या परिणामांची आपण अगदी सहजतेने कल्पना करू शकतो. काळजी, थकवा, आजारपण, वार्धक्य आणि एवढेच काय पण अगदी मृत्युसुद्धा या मार्गावरचा फक्त एक अडथळा असतो आणि सातत्यपूर्ण संकल्पशक्तीद्वारे त्या सर्वांवर निश्चितपणे मात केली जाऊ शकते.

– श्रीमाताजी (CWM 12 : 261-262)

शांती किंवा शक्ती शरीरात अवतरित होऊ लागल्यामुळे शरीर ग्रहण-सुलभ होते. तेव्हा काही जणांना शरीर डोलत असल्याचा किंवा शरीरात स्पंदने निर्माण झाल्याची जाणीव होते. शरीराला जेव्हा हे शांतीचे किंवा शक्तीचे अवतरण सवयीचे होऊन जाते तेव्हा त्याचे हे हलणे-डुलणे थांबते. ध्यानाच्या वेळी शांती पूर्णपणे अवतरित होते कारण त्या वेळी श्रीमाताजींप्रति केलेल्या एकाग्रतेमुळे उच्चतर चेतनेची शक्ती खाली अवतरित होते आणि व्यक्ती जर सक्षम असेल तर, ती त्या शक्तीचा स्वीकार करू शकते.

एकदा का त्या शक्तीचे अवतरण सुरू झाले की, सहसा तिचे बळ वाढत जाते आणि त्याबरोबर साधकाची ग्रहणशीलतादेखील वाढत राहते. पुढे ती शक्ती सदा सर्वकाळ आणि सर्व परिस्थितीमध्ये अवतरित होऊ शकते आणि अधिकाधिक काळ टिकून राहू शकते. ती स्थिर होईपर्यंत हे असे चालू राहते.

साधकाने मात्र त्याच्या बाजूने एक प्रयत्न केला पाहिजे आणि तो म्हणजे, ती शक्ती ग्रहण करण्यासाठी म्हणून त्याने स्वतःची चेतना शक्य तितकी अविचल आणि स्थिर ठेवली पाहिजे. उच्चतर आध्यात्मिक चेतनेची शांती, शक्ती, प्रकाश, आनंद या साऱ्या गोष्टी ऊर्ध्वस्थित आहेत, परंतु त्या झाकलेल्या स्वरूपात आहेत. त्यांच्या अवतरणासाठी एक प्रकारची उन्मुखता (opening) असली पाहिजे. मनाची अविचलता आणि अवतरित होऊ पाहणाऱ्या दिव्य प्रभावाला खुली असणारी एकाग्र क्रियाविरहितता (concentrated passivity) या गोष्टी म्हणजे त्या अवतरणासाठी आवश्यक असणारी उत्तम स्थिती होय.

– श्रीअरविंद (CWSA 30 : 481-482)

(श्रीअरविंद लिखित पत्रामधून…)

तुम्हाला शांती, विशुद्धतेची आणि स्थिरचित्ततेची जी जाणीव होत आहे ती जाणीव, कनिष्ठ चेतनेचा उच्चतर चेतनेशी घनिष्ठ संपर्क आल्यामुळे किंवा तिच्याशी एकत्व पावल्यामुळे निर्माण झाली आहे. सुरुवातीला ती जाणीव चिरस्थायी असू शकत नाही परंतु पुढील दोन गोष्टींमुळे ती चिरस्थायी होऊ शकते.

• स्थिरचित्तता व शांती यांची वारंवारिता (frequency) आणि त्यांची टिकून राहण्याची क्षमता (durability) वाढत गेली तर त्याद्वारे ती जाणीव चिरस्थायी होऊ शकते.
• उच्चतर चेतनेच्या चिरंतन शांतीचे तसेच स्थिरचित्तत्ता व निश्चल-नीरवता यांचे कनिष्ठ प्रकृतीमध्ये पूर्ण अवतरण झाले तर त्याद्वारेदेखील, ती जाणीव चिरस्थायी होऊ शकते.

– श्रीअरविंद (CWSA 28 : 66)

(श्रीअरविंद लिखित पत्रामधून…)

अदृश्य शक्ती इंद्रियसंवेद्य (tangible) असे आंतरिक आणि बाह्य परिणाम घडवून आणतात, हा योग-चेतनेचा संपूर्ण अर्थ आहे. तुम्ही म्हणत आहात की, योगामुळे तुम्हाला त्या शक्तीची नुसती जाणीव होते पण त्यातून कोणतीही फलनिष्पत्ती होत नाही. पण असे म्हणणे हेच खरंतर चमत्कारिक आहे. अशा प्रकारच्या निरर्थक भ्रमाबाबत कोण बरे समाधानी राहू शकेल आणि असे असेल तर मग तिला ‘शक्ती’ असे तरी कसे म्हणता येईल?

आंतरिक शक्ती मनामध्ये पालट घडवून आणू शकते, मनाच्या शक्तींचा विकास करू शकते किंवा नवीन क्षमतांची त्यामध्ये भर घालू शकते; ती शक्ती ज्ञानाच्या नवीन श्रेणी उदयास आणू शकते; प्राणिक गतिप्रवृत्तींवर स्वामित्व संपादन करू शकते; व्यक्तिमत्त्वामध्ये बदल घडवून आणू शकते; माणसांवर व वस्तुमात्रांवर प्रभाव पाडू शकते; शरीराच्या कार्यप्रणालीवर आणि परिस्थितीवर नियंत्रण आणू शकते; इतर शक्तींवर गतिमान शक्ती या नात्याने सघन कार्य करू शकते; घटनांमध्ये सुधारणा करू शकते अशा प्रकारच्या गोष्टी ती करत असते. असे जर हजारो अनुभव आम्हाला आले नसते तर आम्ही आत्ता जे सांगत आहोत ते तसे सांगितलेच नसते.

या शक्तीचे परिणामच इंद्रियसंवेद्य असतात असे नाही तर, तिच्या गतिविधीसुद्धा इंद्रियसंवेद्य आणि मूर्त असतात. शक्तीची किंवा ऊर्जाशक्तीची जाणीव झाल्याचे मी जेव्हा म्हणतो तेव्हा तिची अगदी ठोस जाणीव मला असते आणि परिणामतः मी तिला दिशा देऊ शकतो, तिला हाताळू शकतो, तिच्या गतिविधींचे निरीक्षण करू शकतो, तिच्या वस्तुमानाविषयी आणि तिच्या तीव्रतेविषयी मी सचेत असतो, इतर विरोधी शक्तींबाबत मला जशी जाणीव असते तशीच ती या शक्तीबाबतही असते, या सर्व गोष्टी योगाच्या विकासामुळे शक्य होतात आणि त्या नित्याच्या असतात.

– श्रीअरविंद (CWSA 29 : 181-182)