चैत्य पुरुषाचा साक्षात्कार व त्याच्याबद्दलची जागृती येणे आणि तो अग्रभागी येणे या गोष्टी मुख्यतः व्यक्ती, ईश्वराबरोबरचे वैयक्तिक नाते किती प्रमाणात विकसित करते यावर अवलंबून असतात. भक्ती, प्रेम, विश्वास, आत्मदान आणि ईश्वरापासून विभक्त करणाऱ्या व स्वत:चेच म्हणणे खरे करू पाहणाऱ्या मानसिक, प्राणिक व शारीरिक अहंकाराच्या आग्रहांना व्यक्तीने दिलेला नकार या सगळ्या गोष्टींमधून तिचे ईश्वराबरोबरचे नाते विकसित होत जाते.
– श्रीअरविंद (CWSA 30 : 360)
(आंतरात्मिक भक्तीचे स्वरूप प्राणिक व मानसिक भक्तीपेक्षा कसे भिन्न असते ते आपण पाहिले. आज त्याचा उत्तरार्ध…)
चैत्य पुरुष (psychic being) जर पृष्ठभागावर आलेला असेल आणि मानसिक किंवा प्राणिक अस्तित्व त्याला मूर्ख बनविण्याचा प्रयत्न करत आहेत, असे जर त्याला आढळले तर त्याला खेद होतो. विशुद्धतेस धक्का बसल्यामुळे त्याला हा खेद झालेला असतो. जेव्हा मन स्वतःच्या खेळामध्ये मग्न असते किंवा प्राणिक अस्तित्व हे प्राणिक आवेगांबरोबर वाहवत जात असते तेव्हा चैत्य पुरुष म्हणतो, “या गोष्टी मला नको आहेत.” “मी येथे कशासाठी आहे?” “या असल्या गोष्टींसाठी मी येथे आलेलो नाहीये. मी येथे सत्यासाठी आलो आहे.”
आंतरात्मिक खिन्नता ही मानसिक असमाधान किंवा प्राणिक दुःख किंवा शारीरिक नैराश्य यांच्याहून भिन्न असते. आंतरात्मिक अस्तित्व जर सक्षम असेल तर, मानसिक व प्राणिक अस्तित्वाला ते स्वतःची जाणीव करून देते आणि त्यांना परिवर्तन करण्यास भाग पाडते. परंतु ते जर दुर्बल असेल तर, मन व प्राणादी इतर घटक त्याचा फायदा घेतात आणि स्वतःच्या फायद्यासाठी त्याचा वापर करतात. मात्र काही उदाहरणांबाबत असे आढळते की, ते आंतरात्मिक अस्तित्व पृष्ठभागावर येते आणि मानसिक व प्राणिक अस्तित्वाची घडी विस्कटून टाकते; त्यांच्या सर्व प्रस्थापित रचना, त्यांच्या सवयी मोडून टाकते आणि एका नवीन व दिव्य व्यवस्थेसाठी त्यांच्यावर दबाव टाकते. पण मानसिक किंवा प्राणिक अस्तित्व हे आंतरात्मिक अस्तित्वाहून अधिक बलवान असेल तर, आंतरात्मिक अस्तित्वाचा प्रभाव अधूनमधूनच पडतो आणि मग ते हळूच पाठीमागे सरकते. अशावेळी त्याचा आक्रोश म्हणजे अरण्यरुदन ठरते आणि मानसिक किंवा प्राणिक अस्तित्वं स्वतःच्या चक्रामध्ये गोलगोल फिरत राहतात.
सरतेशेवटी मात्र, चैत्य पुरुष या वरकरणी गोष्टींमुळे स्वतःची फसवणूक करून घेण्यास नकार देतो. तो आता खोटेपणाच्या फशी पडत नाही. मिथ्यत्वाद्वारे दबले जाण्यास तो आता नकार देतो; त्याचबरोबर तो सत्याची अतिशयोक्तीपण करत नाही. उदाहरणार्थ, त्याच्या अवतीभोवतीचा प्रत्येक जण जरी “ईश्वर अस्तित्वात नाही,” असे त्याला सांगत असला तरी चैत्य पुरुष त्यांच्या म्हणण्यावर विश्वास ठेवण्यास नकार देतो. तो म्हणतो, “सत्य काय आहे ते मला माहीत आहे,” “मला माहीत आहे कारण मला त्याची जाण आहे.” आणि त्याला वरकरणी दृश्यांच्या पाठीमागे असलेल्या गोष्टीची जाण असल्यामुळे आता बाह्य दृश्यांमुळे त्याची फसवणूक होऊ शकत नाही. पाठीमागच्या शक्तीची त्याला चटकन जाणीव होते.
तुमच्यामध्ये चैत्य पुरुष जेव्हा जागृत झालेला असतो तेव्हा, भावनिक अस्तित्वामधील साऱ्या हीणकस गोष्टी तो फेकून देतो आणि तो त्यास भावविवशतेपासून किंवा अतिभावनाशीलतेच्या कनिष्ठ खेळापासून मुक्त करतो. मात्र त्यामुळे त्याच्यामध्ये मनाची शुष्कता येत नाही किंवा प्राणिक भावभावनांचा अतिरेक निर्माण होत नाही. तो प्रत्येक भावनेस यथोचित न्याय देतो.
– श्रीअरविंद (CWSA 36 : 380-381)
(श्रीअरविंद यांनी एका साधकाला लिहिलेल्या पत्रामधून…)
चैत्य पुरुष (psychic being) जेव्हा जागृत होतो तेव्हा तुम्ही तुमच्या आत्म्याविषयी (Self) सचेत होता, तेव्हा तुम्हाला तुमच्या आत्म्याचे ज्ञान होते. आणि मग, मानसिक किंवा प्राणिक अस्तित्व म्हणजे आपण आहोत, असे समजण्याची चूक तुम्ही करत नाही. किंवा ती अस्तित्वं म्हणजेच आत्मा, असे समजण्याची चूक तुम्ही करत नाही.
चैत्य पुरुषाविषयी जागृती आल्यावर, ईश्वराविषयी किंवा गुरूविषयी खरी भक्ती उदयाला येते. या भक्तीचे स्वरूप मानसिक किंवा प्राणिक भक्तीपेक्षा वेगळे असते. तुमच्या मनात, गुरूंच्या बौद्धिक किंवा आध्यात्मिक महानतेविषयी प्रचंड आदर असू शकतो किंवा जाण असू शकते; तसे असेल तर गुरूंचे अनुसरण करा आणि मानसिकदृष्ट्या त्यांच्या आज्ञांचे पालन करा. परंतु ही गोष्ट जर निव्वळ मानसिक असेल तर, त्यायोगे तुमची फार प्रगती होईल असे नाही. अर्थात, तसे करण्यात (मानसिकरितीने अनुसरण करण्यात) काही गैर आहे असे नाही. पण फक्त तेवढे केल्यामुळे तुमचे समग्र आंतरिक अस्तित्व (inner being) खुले होत नाही, तर त्यामधून तुमचा ईश्वराशी फारफार तर मानसिक संपर्क निर्माण होतो.
प्राणिक भक्ती (vital Bhakti) एका पाठोपाठ एक मागण्या करतच राहते. ती तिच्या स्वतःच्या अटी ईश्वरावर लादत असते. अशा भक्तीमध्ये भक्त स्वत:ला समर्पित करतो; पण तो ईश्वरावर काही अटी लादतो. अशी भक्ती असलेला भक्त ईश्वराला म्हणतो, “तू किती महान आहेस,” “मी तुझी पूजा करतो,” “आणि आता माझी अमुक एक इच्छा किंवा माझी अमुक एक आकांक्षा तू पूर्ण केलीच पाहिजेस.” “मला महान बनव, मला थोर साधक, एक महान योगी बनव,” इत्यादी.
अ-दिप्त मनसुद्धा (unillumined mind) सत्याप्रत समर्पित होते पण ते देखील स्वतःच्या अटी लादते. असे मन सत्याला म्हणते, “माझा निर्णय, माझे मतच बरोबर आहे, असे तू मान्य कर.” मनाने ज्या रचना तयार केलेल्या असतात, त्या साच्यामध्येच सत्याने स्वतःला सामावून घ्यावे अशी त्याची अपेक्षा असते.
सत्याने माझ्या शक्तीच्या प्राणिक गतिविधींमध्ये स्वतःला झोकून द्यावे, अशी प्राणिक अस्तित्वाची देखील सत्याकडून अपेक्षा असते. प्राणिक अस्तित्व उच्चतर शक्तीस आणि गुरूच्या प्राणिक अस्तित्वासदेखील खेचत राहते. मानसिक आणि प्राणिक ही दोन्ही अस्तित्वं समर्पित होताना, हातचे काही राखून समर्पित होतात.
मात्र आंतरात्मिक भक्ती (Psychic Bhakti) तशी नसते. ती (मन व प्राण यांच्या) पाठीमागे असणाऱ्या दिव्यत्वाच्या संपर्कात असल्यामुळे, तिला खरी भक्ती करणे शक्य असते. आंतरात्मिक भक्ती कोणतीही मागणी करत नाही किंवा ती कोणती गोष्ट हातची राखूनदेखील ठेवत नाही. (दिव्यत्वाच्या संपर्कात असल्यामुळे,) ती स्वतःच्या अस्तित्वावर समाधानी असते. सत्याचे योग्य प्रकारे पालन कसे करावे, हे चैत्य पुरुषाला ज्ञात असते. चैत्य पुरुष ईश्वर किंवा गुरू यांच्याप्रत खऱ्या अर्थाने समर्पित होतो आणि तो स्वतःचे खऱ्या अर्थाने आत्मदान करत असल्यामुळे, तो ईश्वराकडून किंवा गुरूंकडून खऱ्या अर्थाने काही ग्रहणदेखील करू शकतो. (उत्तरार्ध उद्या…)
– श्रीअरविंद (CWSA 36 : 379-380)
मनुष्याचे पृष्ठस्तरीय हृदय हे पशुहृदयाप्रमाणेच प्राणसुलभ भावनांचे, विकारांचे असते. पशुहृदयाहून मानवी हृदय अधिक विविधतेने विकसित झाले आहे, इतकेच. या हृदयाच्या भावनांवर स्वार्थी विकारांचे, आंधळ्या सहजप्रवृत्तींचे आणि दोषपूर्ण, विकृत, बरेचदा अधोगतीच्या क्षुद्र जीवनप्रेरणांचे वर्चस्व असते. हे हृदय प्राणशक्तीच्या पतित कामनांनी, वासनांनी, क्रोधविकारांनी, क्षुद्र लोभांनी, तीव्र हव्यासांनी, हीन दीन मागण्यांनी वेढलेले आणि अंकित झालेले असते. प्रत्येक छोट्यामोठ्या उर्मींची गुलामी करून ते हिणकस बनलेले असते.
भावनाशील हृदय आणि भुकेलेला संवेदनाधीन प्राण यांच्या भेसळीने मानवामध्ये मिथ्या वासनात्मा (a false soul of desire) निर्माण होतो; हे जे मानवाचे असंस्कृत व भयंकर अंग आहे, त्यावर बुद्धी विश्वास ठेवू शकत नाही आणि म्हणून त्यावर आपले नियंत्रण असावे हे बुद्धीला रास्त वाटते. या असंस्कृत, हटवादी अशा प्राणिक प्रकृतीवर बुद्धी नियंत्रण मिळवू शकते; किंबहुना, ते नियमन करण्यात ती यशस्वीदेखील होते, तरीसुद्धा ही प्राणिक प्रकृती नेहमीच अनिश्चित आणि फसवी राहते.
मानवाचा खरा आत्मा (the true soul) मात्र या पृष्ठस्तरीय हृदयात नसतो, तो प्रकृतीच्या प्रकाशमय गुहेत लपलेल्या खऱ्या अदृश्य हृदयात असतो. या हृदयामध्ये दिव्य ईश्वरी प्रकाशात आपला आत्मा निवास करत असतो; या खोलवर असलेल्या शांत आत्म्याची जाणीव फारच थोड्या लोकांना असते. आत्मा सर्वांच्याच अंतरंगात असतो पण फारच थोड्यांना त्यांचा खरा आत्मा माहीत असतो, फारच थोड्या जणांना त्याच्याकडून थेट प्रेरणा मिळत असल्याचे जाणवते. तेथे म्हणजे आपल्या खोल हृदयात, आपल्या प्रकृतीच्या अंधकारमय पसाऱ्याला आधार देणारी, ईश्वराच्या तेजाची लहानशी ठिणगी असते व तिला केंद्र बनवून, तिच्याभोवती आपला चैत्य पुरुष, साकार आत्मा, आपल्यातील खरा पुरुष वृद्धिंगत होतो.
मनुष्यामधील हा चैत्य पुरुष वृद्धिंगत होऊ लागला आणि हृदय-स्पंदनांमध्ये त्याचे संकेत व प्रेरणा प्रतिबिंबित होऊ लागल्या म्हणजे, मनुष्याला त्याच्या आत्म्याची अधिकाधिक जाणीव होऊ लागते. तेव्हा मग वरच्या दर्जाचा पशू एवढेच त्याचे स्वरूप राहात नाही. स्वत:मधील देवत्वाची झलक प्राप्त झाल्यामुळे तो त्याविषयी सजग होऊ लागतो, सखोल जीवनाकडून व चेतनेकडून येणाऱ्या अंत:सूचना तो अधिकाधिक मान्य करू लागतो; मग दिव्य गोष्टींकडील त्याची प्रवृत्तीही वाढीस लागते.
– श्रीअरविंद (CWSA 23 : 150)
‘सातत्यपूर्ण व प्रामाणिक अभीप्सा आणि फक्त ईश्वराप्रति अभिमुख होण्याची इच्छा या गोष्टी म्हणजे चैत्य पुरुष (psychic being) अग्रभागी आणण्याची सर्वोत्तम साधने आहेत,’ हे श्रीअरविंदांचे वचन लक्षात घ्या.
जेव्हा तुम्ही मोकळे असाल आणि इतर कोणतीही व्यवधाने नसतील अशी दिवसातील कोणतीही एक वेळ निश्चित करा. शांतपणे बसा आणि चैत्य पुरुषाच्या संपर्कात येण्याची तळमळ, अभीप्सा (aspiration) उरी बाळगून चैत्य पुरुषाचा ध्यास घ्या. त्यामध्ये तुम्हाला लगेच यश आले नाही तरी नाउमेद होऊ नका, एक ना एक दिवस तुम्हाला यश मिळेलच, याची खात्री बाळगा.
– श्रीमाताजी (CWM 17 : 363)
अभीप्सा ही बहुधा नेहमीच चैत्य पुरुषाची (psychic being) अभिव्यक्ती असते. चैत्य पुरुष म्हणजे आपल्यातील असा एक भाग की, जो दिव्य केंद्राभोवती सुरचित झालेला असतो; मानवी अस्तित्वाच्या अंतरंगात खोलवर असणारी ती एक छोटीशी दिव्यज्योती असते. ही दिव्य ज्योत प्रत्येक माणसामध्ये असते आणि तिच्याभोवती सर्व जन्मांमधून, कर्मांमधून, हळूहळू एक अस्तित्व आकाराला येऊ लागते, त्या अस्तित्वालाच मिस्टर तेआँ (श्रीमाताजींचे गूढविद्येच्या अभ्यासाचे पहिले प्रशिक्षक) ‘psychic being’ असे संबोधत असत. आणि जेव्हा हा चैत्य पुरुष विकसित अवस्थेला येऊन पोहोचतो तेव्हा चैत्य पुरुष म्हणजे जणू एक प्रकारे, आत्म्याचे शारीरिक किंवा व्यक्तिगत वस्त्र बनते.
आत्मा हा परमेश्वराचा अंश असतो; तर व्यक्तिगत रूपामध्ये जीव हा सर्वोच्च, परम असतो. आणि परमेश्वर एकच असल्याने, जीव सुद्धा एकच आहे पण त्याची व्यक्तिगणिक रूपं मात्र अगणित असतात.
अपरिवर्तनीय, शाश्वत आणि अनंत (शक्यतांच्या बाबतीत अनंत) अशा दिव्य ज्योतीच्या रूपात या जिवाची सुरुवात झालेली असते. अनेक जन्मांमधून, जे काही प्राप्त झालेले असते आणि दिव्य प्रभावाला जो काही प्रतिसाद दिला गेलेला असतो असे सर्वकाही जिवाभोवती क्रमाक्रमाने घनीभूत होत जाते, त्यातून ते अधिकाधिक सचेत आणि अधिकाधिक सुरचित, सुघटित होऊ लागते. अंतिमत: स्वत:चा स्वामी असणारे आणि फक्त ईश्वरी संकल्पानुसारच वागणारे पूर्णपणे सचेत असे व्यक्तिगत अस्तित्व तयार होते. म्हणजे असे म्हणता येईल की, परमेश्वराचे ते एक व्यक्तिभूत झालेले रूप असते. त्यालाच आपण ‘चैत्य पुरुष’ असे म्हणतो.
– श्रीमाताजी (Conversation with a disciple July 25, 1962)
जर इच्छावासनांना नकार दिला गेला व त्यांनी व्यक्तीच्या विचार, भावभावना, कृती यांच्यावर वर्चस्व गाजवणे बंद केले आणि पूर्ण प्रामाणिकपणे आत्मदान करण्याविषयीची एक स्थिर अभीप्सा व्यक्तीमध्ये उदित झाली तर, कालांतराने चैत्य पुरुष (psychic being) सहसा आपणहूनच खुला होतो.
– श्रीअरविंद (CWSA 30 : 349)
स्वत:च्या आत्म्याचा शोध घेण्यात आणि आत्मसत्तेनुसार जीवन जगण्यामध्ये आलेले अपयश ही खरोखरच मनुष्याची एकमेव शोकांतिका आहे आणि तरीही त्याची त्याला खंत वाटत नाही. वास्तविक, स्वत:च्या आत्म्याविषयी, स्वत:च्या चैत्य पुरुषाविषयी (Psychic Being) जागृत न होणे आणि जीवनामध्ये त्याचे मार्गदर्शन पूर्णतया न लाभणे हीच खरेतर एकमेव शोकांतिका आहे. स्वत:च्या आत्म्याचा शोध घेतल्याशिवाय आणि त्याच्या कायद्यानुसार जीवन न जगताच मरण पावणे, हे खरेखुरे अपयश आहे.
स्वत:मधील ईश्वराचा शोध घेणे आणि त्याच्या कायद्यानुसार जीवन व्यतीत करणे, हेच खरे महाकाव्य, हेच खरे वैभव!
– श्रीमाताजी (CWM 10 : 277)
(श्रीअरविंदांनी एका साधकाला लिहिलेल्या पत्रामधून…)
तुमच्या अडचणींना हाताळण्यात आणि तुमच्यावर अपप्रवृत्तींचा जो हल्ला होत आहे त्यांना हाताळण्यात तुमची काहीतरी चूक होत आहे. त्या वृत्ती म्हणजे तुम्ही आहात किंवा त्या वृत्ती तुमच्या स्वत:च्या प्रकृतीचा एक (अविभाज्य) भाग आहेत असे समजण्याची चूक कदाचित तुम्ही करत आहात. खरेतर तुम्ही त्यांच्यापासून स्वतःला दूर केले पाहिजे, वेगळे केले पाहिजे आणि त्यांच्याशी असलेले संबंध तोडून टाकले पाहिजेत. (तुमचा ताबा घेऊ पाहणाऱ्या) या गोष्टी म्हणजे वैश्विक कनिष्ठ, अपूर्ण आणि अशुद्ध प्रकृतीच्या, शक्तींच्या गतिविधी आहेत आणि तुमच्यामध्ये प्रवेश करून, त्या त्यांच्या अभिव्यक्तीसाठी तुम्हाला त्यांच्या हातचे बाहुले बनवण्याचा प्रयत्न करत आहेत, या दृष्टीने तुम्ही त्यांच्याकडे पाहिले पाहिजे.
अशा रितीने तुम्ही स्वतःला त्यांच्यापासून वेगळे केल्यामुळे, त्यांच्याशी असलेला संबंध तोडून टाकल्यामुळे, तुम्हाला तुमच्यामधील एका घटकाचा, म्हणजे तुमच्या आंतरिक अस्तित्वाचा किंवा चैत्य पुरुषाचा (psychic being) शोध लागू शकेल आणि त्याच्या अधिकाधिक सान्निध्यात राहून जीवन जगणे तुम्हाला शक्य होईल. हा जो तुमच्यामधील घटक असतो त्याच्यावर अपप्रवृत्तींचा पगडा पडू शकत नाही किंवा त्याच्यावर त्यांचा हल्लादेखील होऊ शकत नाही. त्या बाहेरून आल्या आहेत असे त्याच्या लक्षात येते आणि त्यामुळे स्वाभाविकपणे त्यांना संमती देण्यास तो नकार देतो. हा चैत्य पुरुष नेहमीच ईश्वरी शक्तींच्या आणि उच्चतर चेतनेच्या प्रतलांच्या दिशेने वळलेला असतो किंवा त्यांच्या संपर्कात असतो. तुमच्या अस्तित्वामधील तो घटक शोधून काढा आणि त्यामध्ये राहून जीवन जगण्याचा प्रयत्न करा. तसे करता येणे हा योगाचा खरा पाया आहे.
अशा रितीने अंतरंगात राहिल्यामुळे, पृष्ठवर्ती संघर्षापासून मागे होऊन, तुम्हाला एक अविचल स्थिती लाभणे सोपे जाईल. हल्ला करणाऱ्या त्या वृत्तींपासून तुमची सुटका करावी म्हणून तुम्ही तेथून, आमच्या साहाय्यासाठी अधिक प्रभावी रितीने आवाहन करू शकाल.
ईश्वरी उपस्थिती, स्थिरता, शांती, विशुद्धता, शक्ती, प्रकाश, हर्ष, व्यापकता या सर्व गोष्टी ऊर्ध्वस्थित आहेत आणि त्या तुमच्यामध्ये अवतरित होण्यासाठी प्रतीक्षा करत आहेत. अंतरंगात असणारी ही अविचलता शोधून काढा. तसे केल्यास तुमचे मनदेखील अधिक अविचल, शांत होईल आणि अशा अविचल मनाच्या माध्यमातून तुम्ही प्रथम विशुद्धता व शांती आणि त्यानंतर ईश्वरी शक्तीला अवतरणासाठी आवाहन करू शकाल.
ही शांती व विशुद्धता तुमच्यामध्ये अवतरित होत आहे असे जर तुम्हाला जाणवले तर, या गोष्टी सुस्थिर होईपर्यंत तुम्ही त्यांना पुन्हा पुन्हा आवाहन करू शकता. त्यानंतर, तुमच्या वृत्तींमध्ये परिवर्तन घडविण्यासाठी आणि तुमच्या चेतनेचे रूपांतरण घडविण्यासाठी, ईश्वरी शक्ती तुमच्यामध्ये कार्यरत आहे याची जाणीव तुम्हाला होईल. या कार्यामध्ये तुम्हाला श्रीमाताजींच्या उपस्थितीची आणि त्यांच्या शक्तीची जाणीव होईल. एकदा का हे असे घडून आले की, उर्वरित सगळ्या गोष्टी या काळावर आणि तुमच्या खऱ्या व दिव्य प्रकृतीच्या तुमच्यामधील प्रगतिशील उत्क्रांतीवर अवलंबून असतात.
– श्रीअरविंद (CWSA 31 : 741)
उत्तम स्थितीत जन्माला आलेल्या मुलाच्या म्हणजे ज्याच्या अंतरंगामध्ये एक सचेत चैत्य पुरुष (psychic being) असतो अशा मुलाच्या स्वप्नांमध्ये नेहमीच एक प्रकारची अभीप्सा असते. ती त्या मुलाच्या चेतनेच्या दृष्टीने एक प्रकारची आकांक्षा असते. म्हणजे सौंदर्याला कुरुपतेचा कलंक नसावा, अन्यायविरहित न्याय असावा, अमर्याद चांगुलपणा असावा आणि एक सचेत, सातत्यपूर्ण यश मिळावे, एक निरंतर चमत्कार घडावा असे त्याला वाटत असते. काहीतरी चमत्कार घडावेत अशी स्वप्नं ते पाहत असते. जगातील सर्व दुष्टपणा नाहीसा होऊन जावा आणि प्रत्येक गोष्ट नेहमी तेजोमय, सुंदर, आनंदी असावी असे त्याला वाटत असते. आणि म्हणूनच ज्या गोष्टींचा शेवट गोड होतो अशा गोष्टी मुलांना आवडतात. व्यक्तीने त्यावर विश्वास ठेवला पाहिजे.
जेव्हा शरीराला वेदनांची किंवा स्वतःच्या मर्यादांची जाणीव होते तेव्हा व्यक्तीने शरीरामध्ये अमर्याद सामर्थ्य, कुरुपताविरहित सौंदर्य आणि अद्भुत क्षमतांचे स्वप्न रुजविले पाहिजे. हवेमध्ये उंच भरारी घेण्याची, जिथे आवश्यकता आहे तिथे उपस्थित राहण्याची किंवा चुकीच्या गोष्टींमध्ये सुधारणा करण्याची, आजारी व्यक्तीस बरे करण्याची अशी अनेकानेक स्वप्नं मूल लहानपणी पाहत असते. परंतु बरेचदा त्यांचे पालक किंवा शिक्षक त्यांच्या स्वप्नावर पाणी फिरवतात आणि म्हणतात, “असं स्वप्नातच घडतं, असं काही खरं नसतं.” वास्तविक त्यांनी याच्या बरोबर उलट केले पाहिजे.
मुलांना असे सांगितले पाहिजे की, “तुला जे वाटतं आहे ते प्रत्यक्षात उतरवण्याचा तू प्रयत्न केला पाहिजेस. तू जे म्हणतो आहेस ते शक्य आहे आणि ती गोष्ट शक्य करून दाखविणारा जो अंश तुझ्यामध्ये आहे, त्याच्या संपर्कात तू आलास तर, ती गोष्ट तू निश्चितपणे करू शकशील. सामान्य जग त्याला काल्पनिक मानते. पण तू त्या खऱ्या वास्तविकतेच्या दिशेने स्वतःला विकसित केले पाहिजेस, त्या दिशेने तू तुझ्या जीवनाची आखणी केली पाहिजेस, जीवनाला दिशा दिली पाहिजेस.” मुलांना असे घडविले पाहिजे. (क्रमश:)
– श्रीमाताजी (CWM 09 : 162)
