अंतरात्म्याचा शोध

(श्रीअरविंद यांनी वेळोवेळी काही वचने लिहिली आहेत. त्यामध्ये खोलवर अर्थ भरलेला असल्याने ती समजण्यास काहीशी अवघड आहेत. श्रीमाताजींनी त्यातील अर्थ उलगडून दाखवला आहे. असे एक वचन आज विचारार्थ घेतले आहे. त्यावरील विवेचन विस्तृत असल्यामुळे ते क्रमश: देत आहोत…)

श्रीअरविंद लिखित वचन : अंतरात्मा जे पाहतो आणि अनुभवतो तेवढेच तो जाणतो. उर्वरित सर्व गोष्टी म्हणजे दिखावा, पूर्वग्रह आणि मतमतांतरं असतात.

श्रीमाताजींचे भाष्य : वरील वचनामधून असा अर्थ ध्वनीत होतो की, ज्या ज्ञानाची निष्पत्ती आत्मदृष्टीतून किंवा आत्मानुभवातून झालेली नसते त्या ज्ञानाला खरे मोल नसते. पण मग त्यातूनच एक प्रश्न स्वाभाविकपणे निर्माण होतो, किंबहुना मला हा प्रश्न विचारण्यातदेखील आलेला आहे. “अंतरात्मा काय पाहतो हे आम्हाला कसे कळेल?” अर्थातच त्याचे एकच उत्तर आहे आणि ते म्हणजे तुम्ही तुमच्या अंतरात्म्याविषयी सचेत झाले पाहिजे. व्यक्ती जोपर्यंत आत्म्याविषयी सचेत होत नाही तोपर्यंत तिला खरे ज्ञान प्राप्त होत नाही. येथे हे वचन खऱ्या अर्थाने पूर्ण होते.

त्यामुळे सर्वप्रथम तुम्ही तुमच्या अंतरात्म्याचा शोध घेणे, त्याच्याशी एकत्व पावणे आणि त्याला तुमच्या जीवनाचे संचालन करून देणे यासाठी प्रयत्न केले पाहिजेत. काही जणं मला असे विचारतात की, “तो अंतरात्मा आहे हे आम्हाला कसे कळेल?” मी या प्रश्नाचे आजवर अनेकदा उत्तर दिले आहे. हे जे कोणी प्रश्न विचारणारे आहेत, त्यांच्या या प्रश्नावरूनच सिद्ध होते की, ते त्यांच्या आत्म्याविषयी सचेत झालेले नाहीयेत. कारण ज्या क्षणी तुम्ही तुमच्या आत्म्याविषयी सचेत होता आणि त्याच्याशी एकत्व पावता, त्याच क्षणी तुम्हाला त्याचे सकारात्मक ज्ञान होते आणि मग तुम्ही ‘त्याला कसे जाणावे’ हा प्रश्न विचारत नाही.

त्या अनुभवाची नक्कल करता येत नाही किंवा त्याची कल्पनादेखील करता येत नाही. तुम्ही तुमच्या आत्म्याच्या संपर्कात आहात असे सोंगदेखील तुम्ही करू शकत नाही; कारण ती अशी गोष्ट आहे की ज्याची कल्पना किंवा नक्कल करता येत नाही. जेव्हा आत्म्याद्वारे तुमच्या जीवनाचे संचालन होऊ लागते तेव्हा त्याची तुम्हाला पूर्ण शाश्वती असते आणि मग तुम्ही असे प्रश्न विचारत नाही. (क्रमश:)

– श्रीमाताजी (CWM 10 : 23-24)