अंतरात्म्याचा आवाज

(अंतराम्याला झालेले ज्ञान हेच खरे ज्ञान असते आणि उर्वरित सर्व गोष्टी म्हणजे दिखावा, पूर्वग्रह आणि मतमतांतरं असतात; असे श्रीअरविंद यांनी का म्हटले आहे ते श्रीमाताजी येथे स्पष्ट करून सांगत आहेत. मागील भागावरून पुढे…)

तुम्हाला जी गोष्ट ज्ञात आहे असे तुम्हाला वाटते; जे जे काही तुम्ही शिकलेले असता; वैयक्तिक निरीक्षण, अनुमान, तुलना इत्यादी गोष्टींच्या माध्यमातून तुमच्या जीवनात जे ज्ञान तुम्हाला झालेले असते ते सर्व ज्ञान हे अगदीच सापेक्ष (relative knowledge) असते आणि त्या आधारावर तुम्ही जीवनाचा टिकाऊ आणि खराखुरा मार्ग आखू शकत नाही याची तुम्हाला जाणीव करून देणे, हा आत्ता आपण श्रीअरविंद लिखित जे वचन विचारात घेतले त्याचा मथितार्थ आहे. किती तरी वेळा आम्ही ही गोष्ट पुन्हापुन्हा सांगितली आहे की, मनाकडून जे जे येते ते पूर्णपणे सापेक्ष असते.

मन जितके अधिक शिक्षित असेल आणि त्याने जर विविध विद्याशाखांचा अभ्यास केलेला असेल तेवढ्या अधिक प्रमाणात, ‘त्याचे म्हणणेच कसे सत्य आहे किंवा त्याने जे काही मांडले आहे तेच कसे सत्य आहे,’ हे सिद्ध करण्यात ते अधिक यशस्वी होते. व्यक्ती कोणतीही गोष्ट तर्कबुद्धीच्या साहाय्याने खरी असल्याचे सिद्ध करू शकते; परंतु त्यामुळे ती गोष्ट काही सत्य ठरत नाही. तर ती गोष्ट कायमच एक मत, एक पूर्वग्रह किंवा ज्या गोष्टी मुळातच शंकास्पद असतात अशा वरकरणी गोष्टींवर आधारित असलेली माहिती असते.

आणि त्यामुळे केवळ एकच मार्ग शिल्लक राहतो असे दिसते आणि तो मार्ग म्हणजे व्यक्तीने स्वतःच्या अंतरात्म्याचा शोध घेण्यास सुरुवात करायची आणि त्याचा शोध घ्यायचा. तो तेथेच असतो, तो स्वतःला तुमच्यापासून दडवून ठेवत नाही किंवा गोष्टी अधिक अवघड व्हाव्यात म्हणून तो तुम्हाला खेळवत ठेवत नाही. उलट, तुम्ही त्याला शोधून काढावे, त्याचे म्हणणे तुमच्या कानी पडावे यासाठी मदत करण्याचा तो खूप प्रयत्न करतो. पण तुमचा आत्मा आणि तुमची सक्रिय चेतना यांच्यामध्ये लुडबूड करणारी दोन अंग असतात आणि त्यांना खूप आरडाओरड, गलका करण्याची सवय असते. आणि ही दोन अंग म्हणजे तुमचे मन व तुमचा प्राण. मन आणि प्राण खूप गलका करत असल्यामुळे आणि अंतरात्मा तसे करत नसल्यामुळे, किंबहुना, तो अतिशय सौम्य आवाजात त्याचे म्हणणे मांडत असल्यामुळे, मनाच्या व प्राणाच्या गलक्यामध्ये अंतरात्म्याचे म्हणणे तुमच्या कानी पडत नाही. (क्रमश:)

– श्रीमाताजी (CWM 10 : 24)