साधना, योग आणि रूपांतरण – २५८

प्राणाचे रूपांतरण

साधकांना ज्या शंका येतात त्या खऱ्या मनाकडून येण्याऐवजी बरेचदा प्राणामधून उदय पावतात. जेव्हा प्राण चुकीच्या मार्गाने जातो किंवा तो संकटग्रस्त किंवा निराशाग्रस्त असतो, अशा वेळी शंकाकुशंका यायला लागतात आणि त्या त्याच रूपात, त्याच शब्दांमध्ये पुन्हापुन्हा व्यक्त होत राहतात. मनाला ती गोष्ट स्पष्ट पुराव्याच्या आधारे किंवा बौद्धिक उत्तराने कितीही पटलेली असली तरीदेखील या शंका येत राहतात. मला तसे नेहमीच आढळून आले आहे. (प्राण जरी स्वतःचे समर्थन करण्यासाठी तर्कबुद्धीचा वापर करत असला तरीसुद्धा) प्राण हा अतार्किक, अविवेकी असतो. आणि तो तर्कबुद्धीनुसार नव्हे तर, स्वतःच्या भावभावनांनुसार एखाद्या गोष्टीवर विश्वास ठेवतो किंवा ठेवत नाही.

– श्रीअरविंद (CWSA 31 : 103)