श्रीमाताजी : मागे एकदा मी तुमच्याशी, मला माहीत असलेल्या एका गूढवाद्याविषयी बोलले होते. तो स्वतःच्या पद्धतीने हुशार मनुष्य होता. लोक त्याच्याकडे येत असत आणि त्याला विचारत असत, “प्रथम आम्हाला हे सांगा की, हे विश्व अस्तित्वात का आहे?”

तो उत्तर देत असे, “त्याच्याशी तुम्हाला काय करायचे आहे?”

त्यावर लोक म्हणत असत, “पण हे विश्व आत्ता जसे आहे, ते तसेच का आहे?”

त्याचे उत्तर ठरलेले असे. तो म्हणत असे की, “आहे हे असे आहे, त्याने तुम्हाला काय फरक पडतो ?”

मग त्यावर लोकं म्हणत असत, “आम्हाला तरी हे काही समाधानकारक वाटत नाही.“

(हा किस्सा सांगून झाल्यावर श्रीमाताजी पुढे म्हणतात) …तर ज्यांना हे विश्व समाधानकारक वाटत नाही, त्यांना मी असे म्हणेन की, ”गोष्टी जशा आहेत तशाच आहेत. तुम्ही करण्यासारखी एकच गोष्ट आहे आणि ती म्हणजे त्याच्यामध्ये सुधारणा होण्यासाठी तुम्ही काम करायला सुरूवात करा. ते समाधानकारक वाटावे, ते चांगले व्हावे यासाठीचा मार्ग तुम्ही शोधून काढा. येथे काहीतरी काम करण्यासारखे आहे. काम करा, म्हणजे मग तुम्हाला कळेल की, ते किती रोचक आहे. तुम्ही ज्या द्रव्याने बनला आहात त्या, एका द्रव्याच्या छोट्या समुच्चयाचे तुम्ही प्रतिनिधित्व करता. अंतरंगामध्ये प्रवेश करा आणि गुरूकिल्ली शोधून काढा. तुम्हाला केवळ अंतरंगामध्ये आत खोलवर जायचे आहे. “ते तुमच्या फारच आवाक्याबाहेरचे आहे, ते तुमच्यापेक्षा खूपच विशाल आहे, असे तुम्ही म्हणू शकत नाही. तुमच्या छोट्याशा व्यक्तित्वाच्या अंतरंगात प्रवेश करा म्हणजे मग, सर्व द्वारे खुली करणारी एक गुरु किल्ली तुम्हाला आतमध्ये सापडेल.”

– श्रीमाताजी (CWM 05 : 39-40)

मुलं लहान असताना त्यांच्या मनामध्ये हे जग सुंदर करण्याची एक स्वाभाविक प्रेरणा असते, ऊर्मी असते. मात्र, बरेचदा मोठी माणसं त्यांना जीवनाचा जो कटू अनुभव आलेला असतो, त्या आधारे मुलांच्या या आदर्शवादी स्वप्नांवर पाणी फिरवतात. पण तसे केल्याने मुलं अशी आदर्शवादी स्वप्नं पाहणेच सोडून देण्याची शक्यता असते. उलट, लहानपणीच्या स्वप्नांना रुजू दिले तर पुढे मोठेपणी ती स्वप्नं कदाचित वास्तवात उतरू शकतात, असा श्रीमाताजींच्या म्हणण्याचा आशय आहे. आणि याचे मूर्तिमंत उदाहरण त्यांच्या स्वतःच्या बाबतीतलेच आहे. त्या काय सांगतात ते पाहू, “मी अशा अनेक व्यक्तींच्या संपर्कात आले होते की ज्यांच्यामध्ये जे सखोल व सत्यतर आहे अशाविषयी एक उत्कट आंतरिक आस होती, एक तळमळ होती, परंतु जीवन जगण्यासाठी म्हणून जी धडपड करावी लागते त्यामुळे ते अगदी जखडले गेले होते आणि त्यांचा सगळा वेळ व ऊर्जा त्यामध्येच खर्च होत असे आणि त्यामुळेच ते आंतरिक किंवा बाह्य अशा कोणत्याही उपक्रमामध्ये सहभागी होऊ शकत नसत. तेव्हा मी खूपच लहान होते. मी तेव्हा नेहमी माझ्या मनाशी म्हणत असे की, जर मला तशी संधी मिळाली तर मी एक लहानसे जग निर्माण करण्याचा प्रयत्न करेन. भलेही ते जग अगदी छोटे असेल, परंतु त्या  जगातील लोकांना अन्न, वस्त्र, निवारा या व यांसारख्या प्राथमिक गरजा भागविण्यासाठी दिवसभर गुंतून पडावे लागणार नाही. भौतिक जीवनाच्या गरजांची सारी पूर्तता झाल्यानंतर तरी व्यक्ती अगदी सहजस्वाभाविकपणे तिच्या सर्व ऊर्जा आंतरिक साक्षात्काराकडे आणि दिव्य जीवनाच्या दिशेने वळवू शकते का, हे मला पाहायचे होते. माझ्या जीवनाच्या मध्यावर, मला तशी साधनं देण्यात आली आणि मग मला अशा प्रकारची परिस्थिती निर्माण करण्याची संधी मिळाली. ”

श्रीमाताजींना मिळालेली ही संधी म्हणजे श्रीअरविंद आश्रमाच्या निर्मितीची संधी! या आश्रमातील साधकांना स्वतःच्या भौतिक गरजांबाबत, सुखसुविधांबाबत कोणतीही काळजी करावी लागत नाही आणि ते त्यांचा वेळ ईश्वरोपासना, आत्मसाक्षात्कार आणि श्रीअरविंद- कार्य यासाठी देऊ शकतात, हे आपल्याला माहीत आहे.

• आधारित (CWM 08 : 160-161)

माझा एक मित्र होता, त्याला रात्रीच्या वेळी झोपेत स्वतःच्या प्राणिक देहामधून बाहेर जायची सवय होती. त्याने मला एकदा तक्रारवजा सुरात सांगितले की अशा वेळी त्याला नेहमीच एका ढाण्या वाघाशी सामना करावा लागत असे आणि त्यामुळे मग त्याची ती सारी रात्र बेचैनीत जात असे. मी त्याला त्याची सगळी भीती काढून टाकायला सांगितली. आणि “सरळ त्या श्वापदाकडे चालत जा आणि त्याच्या चेहऱ्याकडे एकटक रोखून बघत राहा,” असे सांगितले, अर्थातच “आवश्यकता पडली तर मदतीसाठी धावा कर”, असेही सांगितले. त्याने तसे केले आणि अहो आश्चर्य! त्या वाघाचे रूपांतर अचानक एका अगदी किरकोळ अशा मांजरामध्ये झाले.

एखाद्या प्राणिक अस्तित्वाच्या डोळ्यांमध्ये डोळे मिसळून निर्भयपणे एकटक पाहत राहण्याचा काय जादुई परिणाम घडून येतो, त्याची तुम्हाला कल्पना नाहीये. अगदी या पृथ्वीवर, प्राणिक शक्तींचा अवतार असे ज्यांना म्हणता येईल, ज्याला आपण सहसा प्राणी असे म्हणतो, त्यांना तुम्ही अशा पद्धतीने हाताळाल तर, तुम्हाला अगदी सहजी प्रभुत्व मिळण्याची खात्री बाळगता येईल. तुम्ही तीळमात्रही न डगमगता, न घाबरता जर प्रत्यक्ष एखाद्या वाघाच्या डोळ्याला डोळा भिडवून थेटपणे पाहू शकलात तर, तो वाघसुद्धा तुमच्यापासून पळ काढेल. यत्किंचितही न घाबरता जर तुम्ही सापानी रोखलेल्या नजरेला नजर भिडवू शकलात तर, तो साप तुम्हाला कधीच चावू शकणार नाही. पण जर का पाय लटलट कापत असतील आणि केवळ नजर एकटक खिळलेली असेल, तर त्याचा काही उपयोग होणार नाही. तुमच्यामध्ये अजिबात अस्वस्थता असता कामा नये. तुम्हाला भीती वाटावी म्हणून, तो आपला फणा उभारून, तुम्हाला आकर्षित करत राहतो तेव्हा, तुम्ही अगदी शांत आणि एकाग्र असले पाहिजे.

मानवाच्या डोळ्यांमध्ये असलेल्या प्रकाशाविषयी प्राणी सतर्क असतात आणि हा प्रकाश जर माणसं योग्य रीतीने प्राण्यांच्या डोळ्यांमध्ये टाकू शकली तर, प्राण्यांना तो प्रकाश सहन करणे अशक्य होते. माणसांच्या नजरेमध्ये एक शक्ती सामावलेली असते; माणसाची नजर जर स्थिर आणि निर्भय असेल तर, त्या शक्तीमुळे प्राणी निष्प्रभ होतात. सारांशरूपाने सांगावयाचे तर, दोन गोष्टी लक्षात ठेवायला हव्यात. त्या अशा की, कधीही, अगदी कधीही घाबरता कामा नये आणि तुमची ताकद शंभर पटीने अधिक वाढावी म्हणून सर्व परिस्थितीमध्ये योग्य त्या मदतीसाठी ईश्वराचा धावा केला पाहिजे.

• श्रीमाताजी (CWM 03:166)

इच्छापूर्तीपेक्षा इच्छेवर विजय मिळविण्यामध्ये अधिक आनंद आहे असे बुद्धाने म्हटले आहे. हा अनुभव प्रत्येक जण घेऊ शकतो, कारण तो अनुभव खरोखरच रोचक असतो.

कोणा एका स्त्रीला पॅरीसमध्ये मॅसिनेटच्या ऑपेराच्या पहिल्या प्रयोगाला बोलाविण्यात आले होते. बहधा मॅसिनेटच्या…हो बहुधा, आता मला नक्की आठवत नाही की तो कोणाचा ऑपेरा होता. त्याचा विषय उत्तम होता, प्रयोगही उत्तम होता, संगीतही ठीकठाक होते. कलाक्षेत्राच्या मंत्रिमहोदयांना सरकारी नाट्यगृहात जेथे नेहमी जागा राखीव ठेवलेली असते त्याठिकाणी त्या स्त्रीला प्रथमच निमंत्रित करण्यात आले होते. हे जे मंत्रिमहोदय होते ते अगदी साधेसुधे गृहस्थ होते, ते गावाकडून आलेले होते, त्यांनी पॅरिसमध्ये फार काळ वास्तव्य केलेले नव्हते, ते मंत्रिमंडळातसुद्धा नवीनच होते, तेव्हा नवनवीन गोष्टी पाहण्या-अनुभवण्यामध्ये त्यांना खरोखर बालसुलभ आनंद मिळत असे. ते अगदी सौजन्यशील गृहस्थ होते आणि त्यांनीच त्या स्त्रीला त्या प्रयोगाला निमंत्रित केलेले असल्यामुळे त्यांनी तिला पहिल्या रांगेतील खुर्ची देऊ केली आणि ते स्वत: मागील खुर्चीवर वसले. पण ते अतिशय खट्टू झाले कारण तेथून त्यांना पुढचे काहीच दृश्य दिसत नव्हते. ते पुढे झुकून, पण तिला कळणार नाही अशा बेताने, समोरील दृश्य पाहण्याचा यथाशक्य प्रयत्न करीत होते. त्या स्त्रीच्या हे लक्षात आले.

वास्तविक, ती पण त्या ऑपेरामध्ये रममाण झाली होती, तिलाही तो ऑपेरा आवडला होता, तिला तो प्रयोग खरंतर खूप आवडला होता पण त्या मंत्रिमहोदयांना तो प्रयोग नीट दिसत नसल्यामुळे ते किती खट्टू झाले आहेत हेही तिला समजत होते. तेव्हा तिने अगदी सहजतेने, तिची खुर्ची मागे घेतली, ती जणू दुसऱ्याच कशाचा तरी विचार करीत आहे असे भासवून थोडीशी मागे रेलली आणि ती अशा रीतीने मागे सरकली की, त्यामुळे त्या मंत्रिमहोदयांना पुढे चाललेला सारा प्रयोग दिसू लागला.

जेव्हा ती अशा रीतीने मागे सरकली आणि समोरील दृश्य पाहण्याची सर्व इच्छा तिने सोडून दिली तेव्हा वस्तूंच्या आसक्तीतून मुक्त झाल्यामुळे, एक प्रकारच्या शांतीने, एका आंतरिक आनंदाच्या जाणिवेने तिचे हृदय भरून गेले; स्वत:चेच समाधान पाहण्यापेक्षा, कोणासाठी काहीतरी केल्याच्या भावनेने ती समाधानी झाली. तिने तो ऑपेरा पाहिला-ऐकला असता तर तिला जो आनंद मिळाला असता त्यापेक्षा, अनंतपटीने अधिक आनंद तिला त्या संध्याकाळी गवसला. हा खराखुरा अनुभव आहे, पुस्तकात वाचलेली एखादी गोष्ट नाही. ती स्त्री त्या काळात बुद्धाच्या शिकवणुकीचा अभ्यास करीत होती आणि तिने हा जो प्रयोग करून पाहिला तो त्या शिकवणीशी मिळताजुळता होता.

आणि हा अनुभव इतका सघन होता, इतका खराखुरा होता… दोन क्षणांनंतर तर तो ऑपेराचा प्रयोग, ते संगीत, ते अभिनेते, ते दृश्य, ती चित्रं सारे सारे तिच्या लेखी अगदी गौण बनून गेले, अगदीच बिनमहत्त्वाचे बनून गेले. त्याच्या तुलनेत स्वत:मधील कोणत्यातरी गोष्टीवर प्रभुत्व मिळविल्यामुळे आणि नि:स्वार्थपणाने केलेल्या कृतीमुळे तिच्या मनामध्ये एक अतुलनीय शांती, आनंद भरून राहिला. अत्यंत आनंदादायी असा तो अनुभव होता. अर्थात, हा काही व्यक्तिगत, खाजगी अनुभव नाही. जो जो कोणी असा प्रयत्न करेल त्याला त्याला हा असाच अनुभव येईल.

– श्रीमाताजी
(CWM 07 : 37-38)