हिंदू-मुस्लीम ऐक्य

(दि. १९.०६.१९०९)

आपण एका बाबतीत खात्री बाळगली पाहिजे, ती बाब अशी की हिंदू-मुस्लीम ऐक्य हे कोणत्याही राजकीय तडजोडींनी किंवा राजकीय पक्षाने केलेल्या अनुनयाने घडून येणार नाही. ते ऐक्य अगदी मुळाशी जाऊन, हृदय आणि मनामध्ये शोधले पाहिजे; कारण जिथे त्यांच्यातील दुहीची कारणे रुजलेली आहेत, तिथेच त्यावरील उपायदेखील शोधले पाहिजेत.

अशा समस्या सोडविण्याचे प्रयत्न करताना आपण हे ध्यानात ठेवले पाहिजे की, गैरसमज हेच आपल्या आपापसातील मतभेदांचे मुख्य कारण आहे. आपण हेही लक्षात ठेवले पाहिजे की, प्रेमामधून प्रेम उदयाला येते आणि शक्तीच बलवानांना शांत करू शकते. परस्परांचा अधिक चांगला परिचय करून घेऊन त्याद्वारे आणि सहानुभूतीद्वारे या गैरसमजांची कारणे दूर करण्यासाठी आपण प्रयत्नशील राहिले पाहिजे. एखाद्या देशभक्ताचे अढळ प्रेम आपण आपल्या मुस्लिम बांधवालाही देऊ केले पाहिजे; तसे करताना हे लक्षात ठेवले पाहिजे की त्याच्याही अंत:करणामध्ये नारायणाचा अधिवास आहे आणि आपल्या (भारत)मातेने तिच्या वक्षस्थळी त्यालासुद्धा कायमस्वरूपी जागा देऊ केली आहे. मात्र खोटेपणाने किंवा स्वार्थी दुर्बलतेमुळे आणि भित्रटपणामुळे त्याच्याशी संपर्क साधणे किंवा त्याचा अनुनय करणे आपण टाळले पाहिजे. अडचणीशी सामना करण्याचा हा एकमेव व्यवहार्य मार्ग आहे असा आमचा विश्वास आहे.

– श्रीअरविंद (CWSA 08 : 31)