साधना, योग आणि रूपांतरण – २९३

अवचेतन व अचेतन यांचे रूपांतरण

एखाद्या वाद्यवादकाला ज्याप्रमाणे प्रथम त्याच्या मनाच्या व प्राणाच्या सौंदर्यविषयक आकलनाच्या आणि संकल्पाच्या साहाय्याने, त्याच्या संगीताचे योग्य तत्त्व कोणते आणि त्याचा प्रत्यक्ष उपयोग कसा करायचा हे शिकावे लागते आणि नंतर त्याचे उपयोजन कसे करायचे हे त्याच्या बोटांना शिकवावे लागते; एवढे झाल्यानंतर मग त्याच्या बोटांमधील अवचेतन (subconscient) त्यांचे कार्य शिकेल आणि नंतर ते स्वतःहून योग्य प्रकारे वाद्यवादन करेल. म्हणजे प्रत्यक्षात डोळ्यांनी न पाहतासुद्धा त्याची बोटं योग्य सूरपट्टीवरच पडतील (आणि त्यातून सुंदर सुरावट निर्माण होईल.)

(अगदी त्याचप्रमाणे, परिवर्तन घडण्यासाठी) आधी सचेत भागांचीच तयारी करून घ्यावी लागते. जोपर्यंत ते तयार होत नाहीत तोपर्यंत काही घटकांचा आणि तपशिलांचा अपवाद वगळता, अवचेतनास (subconscient) यशस्वीरितीने हाताळणे शक्य होणार नाही.

– श्रीअरविंद (CWSA 31 : 609)