साधना, योग आणि रूपांतरण – १६०

साधना, योग आणि रूपांतरण – १६०

पूर्णयोगांतर्गत भक्ती

(एखाद्या समस्येवर अंतरंगातून उत्तर कसे मिळवावे हा प्रश्न श्रीअरविंदांना विचारला आहे, असे दिसते. त्याला श्रीअरविंदांनी दिलेले उत्तर…)

आंतरिक जाणिवेबद्दल सांगायचे तर, व्यक्ती अंतरंगामध्ये किती खोलवर शिरू शकते यावर ती जाणीव अवलंबून असते. कधीकधी भक्तीमुळे किंवा अन्य काही कारणामुळे चेतना जसजशी सखोल, गभीर होत जाते तसतशी आंतरिक जाणीव स्वतःहून निर्माण होते. कधीकधी ती सरावाने वा अभ्यासाने निर्माण होते. म्हणजे, प्रत्येक गोष्ट अंतरंगामध्ये निवेदित करायची आणि त्याला मिळणारे उत्तर ऐकायची सवय करायची. अशी सवय केल्यामुळे, अशा प्रकारच्या सरावामुळेसुद्धा कधीकधी आंतरिक जाणीव निर्माण होते. ‘ऐकायचे’ असे मी म्हणालो, पण अर्थातच हे एक रूपक आहे; पण अन्यथा त्याविना हे शब्दांत व्यक्त करणे अवघड आहे. म्हणजे अंतरंगातून येणारे उत्तर हे शब्दरूपात किंवा ध्वनीरूपातच मिळेल असे नाही. अर्थात, काहींच्या बाबतीत आणि कधीकधी ते शब्दरूपातही मिळू शकते, ती जाणीव कोणतेही रूप घेऊ शकते.

योग्य उत्तर कोणते याची निश्चिती कशी करायची ही अनेकांच्या बाबतीत मुख्य अडचण असते. यासाठी सद्गुरूच्या चेतनेशी आंतरिक संपर्क साधता आला पाहिजे आणि ही गोष्ट भक्तीद्वारे उत्तम रीतीने साध्य होते. अन्यथा, अभ्यासाद्वारे अंतरंगामधून योग्य उत्तराची जाणीव करून घेण्याचा प्रयत्न करणे ही एक अतिशय नाजूक व कठीण बाब होऊन बसते. त्यामध्ये पुढील अडथळे येऊ शकतात.

१) प्रत्येक गोष्टीसाठी केवळ बाह्य साधनांवर विसंबून राहण्याची (व्यक्तीची) सामान्य सवय.
२) अहंकार! हा अहंकार योग्य उत्तराच्या ऐवजी स्वतःचे (स्वतःस अनुकूल असे) पर्याय सुचवितो.
३) मानसिक कृती.
४) (आपल्यामध्ये) शिरू पाहणाऱ्या अनिष्ट गोष्टी.

मला वाटते याबाबतीत तुम्ही अधीर होण्याची गरज नाही. आंतरिक चेतनेच्या प्रगतीवर विश्वास ठेवा.

– श्रीअरविंद (CWSA 29 : 261)