अतिमानसाची आवश्यकता

साधना, योग आणि रूपांतरण – ९५

पूर्वीच्या प्रचलित योगमार्गांद्वारे जे आत्मशोध घेण्यासाठी प्रयत्नरत असतात ते स्वतःला मन, प्राण आणि शरीर यांपासून वेगळे करतात आणि त्या गोष्टींपासून वेगळे राहून, आत्म्याचा साक्षात्कार करून घेतात. मन, प्राण आणि शरीर यांना परस्परांपासून अलग करणे हे अगदीच सोपे असते, त्यासाठी अतिमानसाची गरज नाही. ते सर्वसाधारण योगमार्गांद्वारे केले गेले आहे. म्हणजे ते योग अक्षम आहेत किंवा या गोष्टी ते करू शकत नाहीत, असे नाही. ते या गोष्टी अतिशय परिपूर्ण रितीने करू शकतात. पण पूर्वीचे योगमार्ग आणि पूर्णयोग यामध्ये हा फरक आहे की, आत्मसाक्षात्कार झाल्यानंतर पूर्वीचे योगमार्ग निर्वाण-स्थितीकडे किंवा कोणत्यातरी स्वर्गाकडे जातात आणि जीवनाचा त्याग करतात, परंतु पूर्णयोग मात्र जीवनाचा त्याग करत नाही.

आत्म्याप्रत पोहोचण्यासाठी अतिमानसाची आवश्यकता नसते, तर या पार्थिव अस्तित्वाचे आणि जीवनाचे रूपांतरण करण्यासाठी त्याची आवश्यकता असते. व्यक्तीने प्रथम आत्मसाक्षात्कार करून घेतला पाहिजे. तेव्हाच तिला अतिमानसाचा साक्षात्कार होऊ शकतो.

– श्रीअरविंद (CWSA 35 : 305)