बहुतेक जण त्यांना जे काही हवे असते त्यालाच सत्य असे नाव देतात. सत्य काही का असेना, ऑरोविलवासीयांनी त्या परमसत्याची आस बाळगावयास हवी. धर्म कोणताही असो, प्राचीन वा अर्वाचीन, नवीन वा भावी, ज्याने अशा सर्व धर्मांचा परित्याग केला आहे व मूलत: जे दिव्य जीवन जगण्याची इच्छा बाळगतात अशा लोकांकरता ऑरोविल आहे.

‘सत्या’चे ज्ञान केवळ अनुभूतीनेच होऊ शकते.

भगवंताची अनुभूती येत नाही तोवर कोणीही भगवंताविषयी बोलू नये. ईश्वराची प्रचिती घ्या; त्यानंतरच तुम्हाला त्याविषयी बोलण्याचा अधिकार असेल.

मानवी जाणिवांच्या विकासाच्या ऐतिहासिक अभ्यासाचा एक भाग म्हणून धर्मांचा वस्तुनिष्ठ अभ्यास करता येईल.

धर्म हे मनुष्यजातीच्या इतिहासाचा एक भाग आहेत; विधिनिषेधात्मक श्रद्धा वा विश्वास ह्या दृष्टीने नव्हे, तर मानवाला एका अधिक श्रेष्ठ अशा साक्षात्काराच्या दिशेने नेणारा मानवी जाणिवेच्या विकासप्रक्रियेतील एक भाग अशा रूपात ऑरोविलमध्ये त्याचा अभ्यास केला जाईल.

*

आमचे संशोधन हे गूढ मार्गांचा प्रभाव असणारा शोध असणार नाही. प्रत्यक्ष ह्या जीवनामध्येच भगवंताचा शोध घेणे ही आमची मनोकामना आहे आणि ह्या शोधाच्या माध्यमातूनच जीवनाचे खरेखुरे रूपांतरण होऊ शकते…

– श्रीमाताजी
(CWM 13 : 206)

संवादक : “कोणतेही नियम वा कायदे केले जाणार नाहीत. जसेजसे ऑरोविलचे गर्भित सत्य उदयास येत जाईल आणि ते हळूहळू आकार घेऊ लागेल, तसतशा गोष्टी नियमबद्ध होत जातील. आम्ही आधीपासूनच कशाचीही अटकळ बांधत नाही.”

श्रीमाताजी : मला असे म्हणायचे आहे की, सर्वसाधारणपणे – आत्तापर्यंत तरी आणि आता तर अधिकाधिकपणे – माणसं त्यांच्या त्यांच्या संकल्पनांनुसार, त्यांच्या त्यांच्या आदर्शानुसार, मानसिक नियम तयार करतात आणि ते जगावर लादतात. पण हे अगदी मिथ्या आहे, बेताल आहे, असत्य आहे – आणि त्याचा परिणाम असा होतो की गोष्टी बंड तरी करतात किंवा प्राणहीन होतात आणि नाहीशा होतात… जीवनानुभवच असे सांगतो की, नियम हे हळूहळू उलगडत गेले पाहिजेत आणि ते सतत प्रगतिशील राहू शकतील इतके लवचिक व शक्य तितके व्यापक असले पाहिजेत. काहीच ठरीव नसावे.

शासनकर्त्यांची ही मोठी चूक होते; ते एक चौकट तयार करतात आणि म्हणतात, “आम्ही असे असे नियम तयार केले आहेत आणि आता आपण त्यानुसार जगले पाहिजे.” आणि अशा रीतीने ते जीवनाचा चुराडा करतात आणि त्याला प्रगत होण्यापासून रोखतात. खरेतर नियम असे असावेत, जे शक्य तितके सर्वसमावेशक असतील की ज्यामुळे ते अतीव लवचिक आणि गरजांनुरुप बदलू शकतील आणि गरजा व सवयी जेवढ्या त्वरेने बदलतात तेवढ्याच त्वरेने ते नियम बदलू शकतील, अशा नियमांची हळूहळू बांधणी करत करत जीवनाने स्वत:च प्रकाश, ज्ञान, शक्ती या दिशेने प्रगत व्हावयास हवे.

(मौन)

बुद्धीच्या मानसिक शासनाची जागा आध्यात्मिकीकरण (Spiritualised) झालेल्या जाणिवेच्या शासनाने घेणे येथवर ही समस्या येऊन पोहोचते.

– श्रीमाताजी
(CWM 13 : 267)

तुम्ही बिनीचे शिलेदार आहात, तुम्हाला देण्यात आलेले कार्य सर्वाधिक कठीण आहे, पण मला वाटते हे कार्य सर्वात जास्त रोचक, आव्हानात्मक आहे. कारण ठोस, भरीव, टिकावू, विकसित होत जाणाऱ्या मार्गाच्या साहाय्याने, एक सच्चा ऑरोविलवासी बनण्यासाठी आवश्यक असणारी वृत्ती तुमची तुम्हालाच प्रस्थापित करावयाची आहे. खराखुरा ऑरोविलवासी होण्यासाठी आवश्यक असा एक धडा रोजच्या रोज शिकणे, दररोज त्या त्या दिवशीचा पाठ शिकणे… रोजचा सूर्योदय म्हणजे शोधकार्याची रोज एक नवी संधी. या मनोभूमिकेतून तुम्ही शोध घ्या.

शरीराला हालचालीची गरज असते. तुम्ही त्यास निष्क्रिय ठेवले तर ते आजारी पडून, वा कोणत्या ना कोणत्या रीतीने बंडखोरी सुरू करेल. खरेच, फुलझाडे लावणे, घर बांधणे, खरोखरच काहीतरी अंगमेहनतीचे काम शरीराला हवे असते. तुम्हाला ते जाणवले पाहिजे. काही लोक व्यायाम करतात, काही सायकल चालवतात, असे अगणित प्रकार असतात, परंतु तुमच्या या छोट्याशा समूहात तुम्ही सर्वांनी मिळून सहमतीने अशा काही गोष्टी ठरवाव्या की, जेणेकरून प्रत्येकाला त्याच्या त्याच्या मानसिकतेला साजेसे, त्याच्या प्रकृतीनुसार, त्याच्या गरजेनुसार मिळतेजुळते असे काही काम करावयास मिळेल. परंतु हे कल्पनेने ठरवावयाचे नाही. कल्पना फारशा चांगल्या नसतात, त्या कल्पनांमधून तुमच्यामध्ये पूर्वग्रह निर्माण होतात. उदाहरणार्थ,”ते काम चांगले आहे, हे काम माझ्या योग्यतेचे नाही,’’ अशासारखे निरर्थक विचार.

कोणतेही काम वाईट नसते – वाईट असतात ते कर्मचारी. जेव्हा तुम्ही एखादे काम योग्य पद्धतीने कसे करायचे हे जाणता तेव्हा, सर्वच कामे चांगली असतात. अगदी प्रत्येक काम चांगले असते. आणि हे एकप्रकारचे सामुदायिक संघटन आहे. आतील प्रकाशाविषयी जाणीवसंपन्न असण्याएवढे जर तुम्ही भाग्यवान असाल, तर तुम्हाला असे दिसेल की, तुम्ही केलेल्या कष्टातून जणूकाही तुम्ही भगवंताला आवाहन केले आहे; तेव्हा मग असे सामूहिक ऐक्य अत्यंत ठोस, घनीभूत होते. अवघ्या विश्वाचा शोध घ्यावयाचा आहे, हे सारेच विस्मयकारक आहे.

तुम्ही तरुण आहात, तुमच्याकडे भरपूर वेळ आहे. आणि खरोखरी तरुण राहण्यासाठी, आपण सदोदित वर्धमान होत राहिले पाहिजे, विकसित होत राहिले पाहिजे, प्रगती करीत राहायला हवे. विकास हे तारुण्याचे लक्षण आहे आणि जाणिवेच्या विकासाला सीमाच नसते. मला वीस वर्षाचे म्हातारे आणि पन्नास, साठ, सत्तर वयाचे तरुण माहीत आहेत. आणि जेव्हा व्यक्ती कार्यरत राहते तेव्हा तिचे आरोग्य उत्तम राहते.

– श्रीमाताजी
(CWM 13 : 312-13)

ज्यांना कोणाला ऑरोविलमध्ये राहावयाचे आहे आणि कार्य करावयाचे आहे त्यांच्याकडे – पूर्ण शुभसंकल्प असणे आणि सत्य जाणून घेण्याची व त्याला शरणागत होण्याची सातत्यपूर्ण अभीप्सा असणे आवश्यक आहे. कार्यामध्ये अचानक उद्भवणाऱ्या अडचणींना सामोरे जाण्यासाठी लागणारी पुरेशी लवचीकता त्याच्याकडे असणे आवश्यक आहे, तसेच परमसत्याच्या दिशेने वाटचाल होत राहावी यासाठी लागणारी प्रगतीची असीम अशी इच्छाशक्ती असणे आवश्यक आहे.

एक मोलाचा सल्ला : दुसऱ्यांच्या दोषांकडे लक्ष देण्यापेक्षा, स्वत:च्या दोषांकडे लक्ष द्या. प्रत्येकजण जर स्वत:च्या आत्म-पूर्णत्वासाठी गांभीर्याने प्रयत्न करेल तर, त्यामागोमाग समष्टीचे पूर्णत्व आपोआपच येईल.

– श्रीमाताजी
(CWM 13 : 200)

१. आपल्या सामाजिक, नैतिक, सांस्कृतिक, वंशीय आणि आनुवंशिक बाह्यरूपाच्या पाठीमागील आपले खरे अस्तित्व काय हे जाणून घेण्यासाठी आंतरिक शोध घेणे ही पहिली आवश्यकता आहे.

केंद्रस्थानी मुक्त, विशाल आणि जाणते असे अस्तित्व विद्यमान असते व आपण त्याचा शोध घ्यावा याची ते वाट बघत असते. ते आपल्या जीवाचे, अस्तित्वाचे व ऑरोविलमधील आपल्या जीवनाचे सक्रिय केंद्र बनले पाहिजे.

२. व्यक्ती नैतिक आणि सामाजिक प्रथा-परंपरांपासून, मुक्त होण्यासाठी ऑरोविलमध्ये राहते, परंतु हे स्वातंत्र्य म्हणजे आपल्या वासना आणि महत्त्वाकांक्षेची, अहंकाराची एक नव्या प्रकारची गुलामी बनता कामा नये. व्यक्तीच्या वासनांची तृप्ती आंतरिक संशोधनाच्या मार्गाला अवरूद्ध करते, हा आंतरशोध केवळ शांतीत आणि सुयोग्य, निरपेक्ष अशा पारदर्शीतेतच साध्य करता येतो.

३. ऑरोविलवासीयाने व्यक्तिगत मालकीची भावना पुसून टाकली पाहिजे. कारण जीवाच्या प्रवासामध्ये लौकिक जगत हा एक टप्पा आहे. त्यामध्ये प्रत्येकाचे त्याचे असे एक स्थान असते. त्या त्या स्थानानुसार व्यक्तीला त्याच्या जीवनासाठी व त्याच्या कार्यासाठी जे जे काही आवश्यक आहे, ते येथे पुरविण्यात आलेले आहे. आपण जेवढे अधिक सजगतेने आपल्या अंतरात्म्याच्या संपर्कात येतो, तेवढ्याच प्रमाणात अधिक अचूक साधने आपल्याला पुरविण्यात येतात.

४. काम, मग ते अगदी अंगमेहनतीचे का असेना, आंतरिक शोधकार्यासाठी ते अनिवार्य असते. जर व्यक्ती काम करीत नसेल, जर स्वत:ची चेतना जडामध्ये स्थापित करीत नसेल तर, ते जड द्रव्य कधीच विकसित होणार नाही. एखाद्याच्या देहरूपी माध्यमाद्वारे चैतन्यशक्तीला जडाचा तीळमात्र भाग जरी सुसंघटित करू दिला गेला, तरी ते अधिक चांगले ठरेल. व्यक्तीने स्वत:च्या भोवती जर व्यवस्थितपणा सुस्थापित केला तर, त्यामुळे त्याच्या अंतरंगामध्येही एक प्रकारची सुव्यवस्था निर्माण होण्यास हातभार लागतो.

व्यक्तीने स्वत:च्या जीवनाची आखणी बाह्यवर्ती, कृत्रिम नियमांच्या आधारे न करता, सुसंघटित झालेल्या आंतरिक चेतनेनुसार करावी. कारण, जर व्यक्ती स्वत:च्या जीवनाला उच्चतर चेतनेच्या नियंत्रणाखाली न ठेवता, बेलगामपणे पुढे जाऊ देत असेल तर, ते चंचल, अस्थिर होते आणि आविष्कारासाठी अक्षम बनते. जडद्रव्याचा जाणीवपूर्वक वापर न झाल्याने, जडद्रव्य तसेच शिल्लक राहते; म्हणजे एका अर्थाने, व्यक्तीने स्वत:चा वेळ व्यर्थ वाया घालविण्यासारखे होते.

५. अखिल पृथ्वीने नवीन प्रजातीच्या आगमनासाठी स्वत:ला तयार केले पाहिजे आणि हे आगमन त्वरेने घडून यावे यासाठी ऑरोविल जाणीवपूर्णक कार्य करू इच्छिते.

६. ही नवी प्रजाती कशी असली पाहिजे हे एकेक करून आपल्यापुढे उघड होत जाईल आणि त्या दरम्यानच्या काळात स्वत:ला संपूर्णतया परमेश्वराधीन करणे हाच सर्वोत्तम मार्ग होय.

– श्रीमाताजी
(CWM 13 : 207-208)